Fitch: İslami likidite yönetimi araçları gelişiyor, standartlaşma ihtiyacı sürüyor
Fitch Ratings, İslami bankaların likidite yönetiminde kullanılan araçların son yıllarda önemli ölçüde çeşitlendiğini ancak standartlaşma, kısa vadeli sukuk arzı ve bankalararası piyasalardaki yapısal eksikliklerin sektörün gelişimini sınırlandırmaya devam ettiğini açıkladı.
Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, yayımladığı değerlendirmede, İslami bankaların likidite yönetiminde kullandığı araçların son on yılda başta Körfez İşbirliği Konseyi (GCC) ülkeleri olmak üzere birçok pazarda önemli ölçüde geliştiğini belirtti.
Raporda, mevduat sertifikaları, İslami sendikasyonlar, özel plasmanlar ve sukuk piyasasındaki büyümenin, katılım bankalarının fonlama ihtiyaçlarının karşılanması ve fazla likiditenin etkin şekilde değerlendirilmesi açısından önemli katkılar sağladığı ifade edildi.
Körfez ülkelerinde likidite araçları çeşitleniyor
Fitch’e göre özellikle Körfez İşbirliği Konseyi (GCC) ülkelerinde faaliyet gösteren İslami bankalar, son yıllarda fonlama kaynaklarını çeşitlendirerek likidite yönetiminde daha güçlü bir yapıya ulaştı.
Raporda, İslami repo (İslami geri alım anlaşmaları) işlemlerinin de devlet sukuklarının teminat olarak daha yaygın kullanılmaya başlanmasıyla birlikte hem GCC ülkelerinde hem de ASEAN bölgesinde hızla geliştiği belirtildi.
Fitch ayrıca, Suudi Arabistan’da Awwal Bank tarafından blockchain teknolojisi kullanılarak gerçekleştirilen ilk İslami repo işlemini sektör açısından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendirdi.
Standartlaşma ihtiyacı devam ediyor
Raporda, İslami likidite yönetiminde ilerleme kaydedilmesine rağmen, farklı ülkelerde uygulanan şer’i yapıların ve sözleşme modellerinin birbirinden farklı olmasının önemli bir engel oluşturmaya devam ettiği vurgulandı.
Bu kapsamda Uluslararası İslami Finans Piyasası (IIFM) ile Uluslararası Sermaye Piyasaları Birliği (ICMA) tarafından standartlaştırılmış İslami repo dokümantasyonu geliştirilmesine yönelik çalışmaların, işlem maliyetlerini azaltması ve uygulama birliğini güçlendirmesi açısından önemli olduğu ifade edildi.
Merkez bankalarının desteği her ülkede aynı seviyede değil
Fitch, GCC ülkeleri, Malezya, Türkiye, Endonezya, Pakistan, Bangladeş ve Tunus gibi birçok pazarda merkez bankalarının İslami bankalara yönelik likidite imkânları sunduğunu belirtti.
Buna karşın Fas, Mısır ve Kazakistan gibi bazı ülkelerde şeriata uygun merkez bankası likidite mekanizmalarının henüz yeterince gelişmediğine dikkat çekildi.
Raporda ayrıca jeopolitik risklerin arttığı dönemlerde etkin likidite yönetimi mekanizmalarının katılım bankalarının finansal dayanıklılığı açısından kritik önem taşıdığı ifade edildi.
Düzenleyici farklılıklar bankalararası işlemleri sınırlıyor
Fitch değerlendirmesinde, İslami bankalararası para piyasalarının özellikle katılım bankacılığının sınırlı olduğu ülkelerde yeterince derinleşemediği belirtildi.
Ülkeler arasındaki düzenleyici farklılıkların da sınır ötesi işlemleri zorlaştırdığına işaret edilen raporda, Endonezya’da tawarruq esaslı işlemlere izin verilmemesinin GCC ülkelerindeki İslami bankalarla gerçekleştirilen işlemleri sınırlandırdığı ifade edildi.
Benzer şekilde Umman’da uygulanan düzenlemelerin İslami bankaların geleneksel bankalara fon kullandırmasını engellediği, Bangladeş’in ise bu eksikliği gidermek amacıyla özel bir İslami bankalararası para piyasası kurmayı planladığı aktarıldı.
Sukuk piyasası büyüyor, kısa vadeli ihraçlar yetersiz kalıyor
Raporda devlet sukuk ihraçlarının artmasının İslami bankaların yüksek kaliteli likit varlıklara yatırım yapmasını kolaylaştırdığı belirtildi.
2026 yılının ilk yarısı itibarıyla sukukun borç sermaye piyasasındaki payı;
- Malezya’da yüzde 59,
- GCC ülkelerinde yüzde 42,
- Endonezya’da yüzde 18,
- Türkiye’de ise yüzde 8 olarak gerçekleşti.
Mısır, Bangladeş ve Cezayir’in de son dönemde sukuk ihraçlarına başlamasıyla pazarın genişlediği belirtilirken, Pakistan’ın 2026 yılında hibrit sukuk yapısını hayata geçirmesinin yeni ihraçları destekleyebileceği ifade edildi.
Buna karşın kısa vadeli sukuk arzının hâlen birçok ülkede yetersiz olduğu ve bunun İslami bankaların günlük likidite yönetimini zorlaştırdığı vurgulandı.
Likidite yönetimi sektörün en önemli gündem maddesi olmayı sürdürüyor
Fitch’in 2026 İslami Finans Araştırmasına göre, likidite yönetimi ve fonlama kısıtları son yıllarda olduğu gibi bu yıl da İslami finans kuruluşlarının karşı karşıya olduğu en önemli yapısal sorun olarak öne çıktı.
Raporda, likidite piyasalarının yeterince gelişmemesi veya düzenleyici altyapının yetersiz kalmasının, İslami bankaların fonlama profili ile likidite değerlendirmelerini olumsuz etkileyebileceği ve bunun kredi notlarına da yansıyabileceği değerlendirmesinde bulunuldu.
