TKBB Yayınları’ndan yeni kitap: Katılım Bankacılığında Dayanıklılık ve Dönüşüm
Dr. Osman Karakütük tarafından hazırlanan “Katılım Bankacılığında Dayanıklılık ve Dönüşüm: Pandemi Sonrası Türk Bankacılık Sisteminde Karşılaştırmalı Bir Analiz” başlıklı çalışma, TKBB Yayınları tarafından yayımlandı.
Kitapta, katılım bankalarının kriz dönemlerindeki dayanıklılığı karşılaştırmalı veriler üzerinden incelenirken, sektörün geleceğine yönelik stratejik önerilere de yer veriliyor.
Doktora araştırması sürecinde başlayan çalışma, Türkiye’de katılım bankacılığının kriz dönemlerindeki performansını ve konvansiyonel bankacılıkla ilişkisini ele alıyor.
Kitabın temel sorusunu ise “Katılım bankacılığı kriz dönemlerinde gerçekten farklılaşmakta mıdır, yoksa modern finansal sistem içerisinde mevduat bankacılığıyla giderek yakınsayan bir yapı mı sergilemektedir?” sorusu oluşturuyor.
Çalışmanın ampirik omurgası 2015-2022 dönemine dayanırken, 2023-2025 dönemi pandemi sonrası güncelleme ve dönüşüm perspektifiyle değerlendiriliyor.
Pandemi dönemi dayanıklılığı incelendi
Kitapta yer verilen bulgulara göre pandemi dönemi, katılım ve mevduat bankalarını ortak makro-finansal şoklara maruz bıraktı.
Sermaye, likidite, aktif kalitesi ve kârlılık göstergelerinin yalnızca bankaların iş modelleriyle değil; düzenleyici esneklikler, kamu destekleri, kredi genişlemesi, müşteri davranışları ve makroekonomik gelişmelerle birlikte şekillendiği değerlendiriliyor.
Çalışmada, katılım bankacılığının varlığa dayalı işlem, risk paylaşımı ve etik finans gibi teorik özelliklerinin uygulamada otomatik olarak güçlü bir performans farklılaşmasına dönüşmediği sonucuna dikkat çekiliyor.
Bu durumun katılım bankacılığı modelinin değerini ortadan kaldırmadığı, aksine ürün çeşitliliği, likidite altyapısı, şer’i yönetişim, veri kullanımı ve müşteri bağlılığı gibi alanlarda kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi gerektiğine işaret ettiği belirtiliyor.
“Yakınsama yönetilmesi gereken stratejik bir risk”
Kitabın önemli tespitlerinden biri de katılım bankacılığı ile mevduat bankacılığı arasındaki yakınsamanın sektör açısından yönetilmesi gereken stratejik bir risk olduğu yönünde.
Çalışmada, zorunlu düzenleyici yakınsamanın kabul edilebilir olduğu ancak ürün yapısı, fonlama davranışı, likidite yönetimi ve müşteri deneyiminin tamamen konvansiyonel bankacılığa benzer hale gelmesinin katılım bankacılığının ayırt edici değerini zayıflatabileceği ifade ediliyor.
Bu çerçevede sektörün yalnızca faizsiz ürünler geliştirmesinin yeterli olmayacağı; fiyatlama, fonlama, ürün derinliği, veri analitiği, müşteri bağlılığı, şer’i yönetişim ve sermaye piyasası entegrasyonunun birlikte geliştirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Türkiye için “üçüncü yol” önerisi
Kitapta Türkiye’nin katılım finans alanında Malezya ve Körfez ülkelerindeki modellerden yararlanırken kendine özgü bir yapı geliştirebileceği savunuluyor.
Önerilen model; Malezya’nın standartlaşma ve sermaye piyasası derinliği, Körfez ülkelerinin ise uluslararası likidite ve yatırımcı tabanı alanlarındaki deneyimlerinden yararlanırken Türkiye’nin reel sektör yapısı, KOBİ ağı, kamu katılım bankaları, İstanbul Finans Merkezi, dijital bankacılık kapasitesi ve bölgesel finans merkezi hedefleri üzerine kuruluyor.
Bu modelin temelinde ise güçlü ve düşük maliyetli fonlama tabanı, derinleşmiş sukuk ve likidite piyasası, veri temelli KOBİ ve tedarik zinciri finansmanı, şer’i yönetişim standardizasyonu ve sürdürülebilir katılım finans mimarisi bulunuyor.
Katılım bankacılığının geleceğinde beş kritik alan
Çalışmada katılım bankacılığının geleceği açısından özellikle veri temelli KOBİ finansmanı, platform bankacılığı, sürdürülebilir finans, yeşil ve sosyal sukuk ile şer’i yönetişim standardizasyonu öne çıkan alanlar olarak değerlendiriliyor.
Kitabın temel mesajlarından biri, katılım bankacılığının gelecekteki rekabet avantajının mevcut bankacılık ürünlerini faizsiz biçimde yeniden üretmekten ziyade, reel ekonomiyle daha güçlü bağ kuran, veriyle daha etkin risk yöneten, sürdürülebilirliği ölçülebilir etkiye dönüştüren ve güveni kurumsal standartlarla güçlendiren yeni bir finansal mimari oluşturabilmesine bağlı olduğu yönünde.
“Katılım Bankacılığında Dayanıklılık ve Dönüşüm: Pandemi Sonrası Türk Bankacılık Sisteminde Karşılaştırmalı Bir Analiz” kitabı, Dr. Osman Karakütük tarafından kaleme alındı ve Temmuz 2026’da Ankara’da TKBB Yayınları tarafından 1. baskı olarak yayımlandı.
