İJE’den Türk lirası için yeni model: İtibar mimarisi
İstanbul Jeoekonomi Enstitüsü (İJE) ortaya koyduğu yeni model ile Türk lirasının değerini yalnızca kur seviyesi üzerinden değil; güven, ekonomik işlevler, kullanım alanları ve finansal ağlar üzerinden değerlendirmeyi öneriyor.
“Türk Lirası İtibar Mimarisi” olarak adlandırılan yaklaşımda katılım finansın gelişimi ve alternatif finansal araçların yaygınlaşması da TL’nin kullanım alanını güçlendirecek unsurlar arasında öne çıkıyor.
İJE tarafından hazırlanan “Türk Lirası İtibar Mimarisi” modeli, Türk lirasının ekonomik sistem içerisindeki konumuna farklı bir perspektiften yaklaşmayı hedefliyor. Model, bir para biriminin gücünün yalnızca döviz kuru üzerinden değerlendirilmemesi gerektiği yaklaşımından hareket ediyor.
Çalışmada Türk lirasının güvenilirliği, ekonomik işlevleri ve kullanım ağının birlikte güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekilirken, bu gelişimin TL360 göstergesiyle ölçülmesi ve TL Koridorları 3×3×3 modeli üzerinden gerçek ekonomik işlemlerde sınanması öneriliyor.
TL’nin değeri yalnızca kur seviyesinden ibaret değil
Modelin temel yaklaşımını, Türk lirasının ulusal ve uluslararası ölçekte gönüllü olarak tercih edilme kapasitesinin artırılması oluşturuyor.
Bu çerçevede TL’nin yalnızca diğer para birimleri karşısındaki fiyatına odaklanmak yerine, ekonomide hangi ölçüde kullanıldığı, tasarruflarda ne kadar tercih edildiği, finansal işlemlerdeki ağırlığı ve ekonomik aktörlerin TL’ye duyduğu güvenin birlikte değerlendirilmesi amaçlanıyor.
Böylece para politikasının yanında finansal sistemin derinliği, ekonomik üretim kapasitesi ve finansal araçların çeşitliliği de TL’nin itibarı açısından değerlendirmeye dahil ediliyor.
Katılım finansın kullanım alanı genişletilebilir
Modelin öne çıkan boyutlarından biri de finansal sistem içerisinde alternatif finansman kanallarının ve katılım finans araçlarının geliştirilmesi açısından önem taşıyor.
Katılım bankacılığı, kira sertifikaları, tasarruf finansman sistemi ve diğer faizsiz finans araçlarının yaygınlaşması, Türk lirasının farklı ekonomik işlemlerde kullanılabileceği alanların genişletilmesine katkı sağlayabilir.
Bu yaklaşım, TL’nin yalnızca geleneksel bankacılık sistemi içerisinde değil, farklı finansman ve yatırım modelleri üzerinden de dolaşımını artırmayı hedefleyen daha geniş bir finansal mimari anlayışına işaret ediyor.
Güven, kullanım ve ekonomik işlev birlikte ele alınacak
Türk Lirası İtibar Mimarisi yaklaşımında TL’nin gücünün üç temel unsurun birlikte geliştirilmesiyle artırılması öngörülüyor.
Bunların başında güven geliyor. Ekonomik aktörlerin TL cinsinden tasarruf ve yatırım yapma isteğinin güçlendirilmesi, para biriminin itibarının temel unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor.
İkinci unsur ekonomik işlevsellik olarak öne çıkıyor. TL’nin fiyatlama, ödeme, tasarruf ve yatırım aracı olarak kullanımının yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Üçüncü unsur ise kullanım ağı. TL ile gerçekleştirilen işlemlerin ve finansal ürünlerin çeşitlenmesiyle birlikte para biriminin ekonomideki dolaşım alanının genişletilmesi amaçlanıyor.
TL360 ile ölçüm önerisi
Model kapsamında Türk lirasının itibar ve kullanım kapasitesindeki gelişimin TL360 adı verilen bütüncül bir göstergeyle takip edilmesi öneriliyor.
Bu yaklaşımın, TL’nin yalnızca piyasa fiyatını değil, para biriminin ekonomik sistem içerisindeki farklı boyutlardaki performansını birlikte değerlendirmesi amaçlanıyor.
Böylece TL’nin gücüne ilişkin değerlendirmelerin yalnızca kur hareketlerine veya tekil makroekonomik göstergelere bağlı kalmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.
TL Koridorları 3×3×3 modeli
Modelin uygulama ayağında ise “TL Koridorları 3×3×3” yaklaşımı öne çıkıyor.
Bu modelle Türk lirasının kullanımının belirli ekonomik işlemler ve finansal kanallar üzerinden artırılması, önerilen yaklaşımın gerçek ekonomik hayatta test edilmesi ve elde edilen sonuçların ölçülebilir göstergeler üzerinden takip edilmesi amaçlanıyor.
Bu yönüyle çalışma, yalnızca teorik bir para politikası önerisi ortaya koymak yerine, TL’nin kullanım kapasitesini artırmaya yönelik uygulanabilir bir ekonomik ve finansal çerçeve oluşturmayı hedefliyor.
Katılım finans ve sermaye piyasaları için yeni alan
Türk lirasının kullanım ağının genişletilmesinde kira sertifikaları, katılım finans ürünleri ve sermaye piyasası araçlarının daha etkin kullanılmasının önemli bir potansiyel taşıdığı değerlendiriliyor.
Özellikle TL cinsinden ihraçların artırılması, yatırımcıların farklı finansal araçlara erişiminin kolaylaştırılması ve reel sektörün alternatif finansman kaynaklarına ulaşabilmesi, TL’nin ekonomik sistem içerisindeki kullanım alanını genişletebilir.
Bu açıdan model, katılım finansın derinleşmesi ile Türk lirasının kullanım alanlarının genişletilmesini birbirini destekleyen iki süreç olarak ele alma imkânı sunuyor.
Amaç TL’nin tercih edilme kapasitesini artırmak
Türk Lirası İtibar Mimarisi’nin temel hedefi, TL’nin yalnızca belirli dönemlerde değer kazanan veya kaybeden bir para birimi olarak değil, ekonomik aktörlerin güvenerek kullandığı, tasarruf ettiği ve finansal işlemlerinde tercih ettiği bir para birimi haline gelmesini desteklemek.
Bu çerçevede model; para politikası, finansal sistem, reel ekonomi ve alternatif finansman kanallarının birlikte değerlendirilmesini öneriyor.
İJE’nin yaklaşımı, Türk lirasının gelecekteki konumunu yalnızca kur üzerinden değil; güven, kullanım alanı, finansal derinlik ve ekonomik işlevler üzerinden yeniden düşünmeyi amaçlayan kapsamlı bir jeoekonomik çerçeve ortaya koyuyor.
İstanbul Jeoekonomi Enstitüsü Hakkında
İstanbul Jeoekonomi Enstitüsü, Türkiye’nin jeoekonomik düşünce birikimini politika, müzakere, finansman ve uluslararası iş birliğine dönüştürmek amacıyla faaliyet gösteren İstanbul merkezli bağımsız bir düşünce ve girişim platformudur.
İJE; jeoekonomi, jeofinans, finansman diplomasisi, sosyal finans, katılım finansı, ticaret ve yatırım koridorları ile Türkiye’nin küresel ekonomik konumlanması alanlarında yayınlar, politika notları, yuvarlak masa toplantıları ve stratejik girişimler geliştirmektedir.
